Erzurum’da yer alan Ayaz Paşa Camii, Osmanlı Devleti’nin kudretli hükümdarlarından Kanuni Sultan Süleyman devrinde, 1558-1560 yılları arasında Erzurum beylerbeyiliği görevinde bulunan Ayaz Paşa tarafından inşa ettirilmiş olup, klasik Osmanlı mimarisinin zarif örneklerinden biri olarak günümüze kadar ulaşmıştır.

"93 Harbi" olarak anılan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında ise, Harputlu Osman Bedrettin Efendi’nin bu camide irad ettiği ezan, halkı cihada davet eden bir çağrı niteliği taşımış; bu davet üzerine Erzurum halkı harekete geçmiş, Nene Hatun’un da öncülük ettiği kahramanca mücadele neticesinde Rus kuvvetleri tabyalardan geri püskürtülmüştür.